Pociąg z Baku

Pociąg, lotnisko, reflektor

Czterech Amerykanów jechało pociągiem z Baku do Tyflisu „at the specific request of Senator Russell who tried to use rail transportation whenever it was at all feasible”, czyli na wyraźne życzenie senatora Russella, który w miarę możliwości wybierał kolej. Raport informacyjny dodaje, że grupa chciała lecieć, ale INTOURIST w Baku powiedział im, że między tymi miastami nie ma lotów, a w Tyflisie ludzie z INTOURIST mówili o kilku lotach dziennie.

Według raportu informacyjnego, jedynego z trzech dokumentów, który podaje datę, pociąg wyjechał z Baku o 16:30 4 października 1955 r. Obserwacja nastąpiła „Exactly two hours and forty minutes out of Baku” (dokładnie dwie godziny i czterdzieści minut za Baku), czyli około 19:10. Memorandum CIA z 31 października umieszcza ją „about ten minutes beyond Alyaty at 1910 hours when it was already dark”, czyli około dziesięć minut za Alyaty o 19:10, gdy było już ciemno. Raport informacyjny podaje, że pociąg był „between 50 and 65 miles south of Baku” (od 50 do 65 mil na południe od Baku), a po lewej stronie, „between the train and the Caspian Sea coast” (między pociągiem a wybrzeżem Morza Kaspijskiego), leżało „a large air field”, duże lotnisko, i „A huge searchlight, on the field itself”, czyli ogromny reflektor na samym lotnisku.

Coś się z tego lotniska wzniosło. Według tego samego raportu, kiedy cała czwórka wciąż patrzyła, jak obiekt się wznosi, steward wszedł i opuścił rolety, a na protest wskazał w stronę końca wagonu, dając do zrozumienia, że „the MVD man who had boarded the train at the moment of departure had ordered the blinds drawn”, czyli że kazał je zasunąć człowiek z MWD, który wsiadł do pociągu w chwili odjazdu.

Cztery relacje, cztery obiekty

„All four participants in the observation … have now been debriefed” (wszyscy czterej uczestnicy obserwacji zostali już przesłuchani), zaczyna się memorandum z 31 października, które streszcza, co każdy z nich widział. Wcześniejsze memorandum i raport informacyjny dokładają dwa kolejne opisy. Zestawione obok siebie, bez wygładzania:

Kto	Co widział	Kształt	Ruch
Senator Russell (memorandum, 31 października)	„a small greenish-yellow glowing ball rising quite rapidly” (małą zielonkawożółtą świecącą kulę, która dość szybko się wznosiła); „never saw the form of the object only the luminescent ball”, czyli nie widział kształtu obiektu, tylko świecącą kulę	żadnego; „could have been as small as a rocket” (mógł być mały jak rakieta)	wznoszenie; nie zauważył zmiany toru; „no trail was left” (nie było smugi)
Mr. Efron (memorandum, 31 października)	„only two lights resembling eyes” (tylko dwa światła podobne do oczu)	żadnego	zmienił tor „to horizontal flight quite sharply” (dość gwałtownie na lot poziomy)
Mr. Efron (wcześniejsze memorandum, październik)	„two lights which initially arose vertically and then approached the train and passed over head at a high altitude”, czyli dwa światła, które najpierw wzniosły się pionowo, a potem zbliżyły do pociągu i przeleciały nad nim na dużej wysokości	„no feeling as to whether it was round, disc-like or even square” (nie umiał powiedzieć, czy był okrągły, dyskowaty czy nawet kwadratowy)	wzniósł się pionowo i „appeared to glide” (zdawał się szybować); ocenił wysokość na 9000 stóp; bez dźwięku
Colonel Hathaway (memorandum, 31 października)	„a shadowy object with a single light in the middle at the top and a rotating light or lights similar to exhausts at the base”, czyli ciemny obiekt z jednym światłem pośrodku u góry i obracającym się światłem lub światłami podobnymi do wylotów silnika u dołu	wielkość „comparable to that of a U. S. jet fighter” (porównywalna z amerykańskim myśliwcem odrzutowym); nie przypominał żadnego „aircraft, rocket or missile that he had ever seen” (samolotu, rakiety ani pocisku, jakie kiedykolwiek widział)	zmienił tor „to horizontal flight quite sharply” (dość gwałtownie na lot poziomy)
Mr. Gros (memorandum, 31 października)	„a triangular object with three lights which appeared to be ejected from a launching site”, czyli trójkątny obiekt z trzema światłami, który wyglądał na wyrzucony ze stanowiska startowego	trójkątny; wielkość „comparable to that of a U. S. jet fighter” (porównywalna z amerykańskim myśliwcem odrzutowym)	nie zauważył zmiany toru
Źródło bez nazwiska (raport informacyjny)	trójkątny obiekt na ziemi, oświetlony reflektorem, około dwie mile od torów	„a squat shape and in the form of an equilateral triangle” (przysadzisty, w kształcie trójkąta równobocznego), trzy światła	„ejected from its launching site, making not less than three and not more than seven fast spirals”, czyli wyrzucony ze stanowiska startowego, wykonał od trzech do siedmiu szybkich spiral, potem wznosił się „extremely fast at about a 45 degree angle” (bardzo szybko pod kątem około 45 stopni)

W jednym się zgadzają: „All observers agree on the impression that the object was rotating or whirling during its rise along its initial steep trajectory”, czyli wszyscy mieli wrażenie, że obiekt obracał się albo wirował, wznosząc się po początkowym stromym torze. Co do światła dnia już nie: memorandum z 31 października mówi, że „was already dark” (było już ciemno), wcześniejsze memorandum nazywa to „dusk” (zmierzchem), a raport informacyjny pisze „The evening was dark but clear”, czyli wieczór był ciemny, ale pogodny. Żaden dokument nie mówi, jak długo to wszystko trwało.

Dlaczego czterech świadków to nie cztery potwierdzenia

Czwórka nie widziała tego samego w tej samej chwili i nie doszła do tego niezależnie.

Pierwszy zobaczył to senator Russell. Według memorandum z 31 października był „resting alone in his compartment with the lights out” (sam w przedziale, przy zgaszonym świetle), kiedy zobaczył świecącą kulę: „He informed the other members of the party who were occupying the other compartment and a few minutes later they too observed another object”, czyli powiadomił pozostałych członków grupy z drugiego przedziału, a kilka minut później oni także zobaczyli inny obiekt. Inny obiekt, kilka minut później, po tym, jak usłyszeli, czego szukać.

CIA sama wyciągnęła z tego wniosek. Wcześniejsze memorandum, po rozmowie z Mr. Efronem, zapisało, że jego obserwacje „were undoubtedly conditioned by Senator Russell’s remarks that he had seen a flying saucer”, czyli były niewątpliwie uwarunkowane słowami senatora Russella, że widział latający spodek, i że „too much confidence cannot be given to his observation” (nie można jego obserwacji zbytnio ufać).

Dokumenty nie zgadzają się nawet co do tego, kto gdzie siedział. Memorandum z 31 października sadza senatora samego w jednym przedziale, a pozostałą trójkę w drugim: jeden i trzech. Raport informacyjny sadza swoje źródło z jednym towarzyszem, a „the other two” (pozostałych dwóch) w sąsiednim przedziale: dwóch i dwóch.

Dlatego ta sprawa dostaje 1 na osi wielokanałowości w naszej metodologii. Cztery osoby w jednym pociągu, z których jedna powiedziała pozostałym, co widziała, zanim spojrzeli, to jeden kanał informacji, a nie cztery.

Kto napisał raport informacyjny

Raport informacyjny nie wymienia swojego źródła. Opisuje je jako „US national, 41 years old, publicity and advertising vice president of large US corporation” (obywatela USA, 41 lat, wiceprezesa do spraw reklamy i promocji dużej amerykańskiej korporacji), który „has had no technical training or experience in aviation matters”, czyli nie ma przygotowania technicznego ani doświadczenia lotniczego. Ktoś dopisał odręcznie u góry raportu „Sen. Russell UFO file”; nic nie mówi, kto.

Jego relacja odpowiada niemal słowo w słowo temu, co memorandum z 31 października przypisuje Mr. Grosowi. Memorandum: „a triangular object with three lights which appeared to be ejected from a launching site”. Raport: „a triangular object on the ground” (trójkątny obiekt na ziemi), „three lights on the object” (trzy światła na obiekcie), „ejected from its launching site” (wyrzucony ze stanowiska startowego). To jedyna relacja w aktach o obiekcie na ziemi.

Dlatego jest prawdopodobne, że źródłem jest Mr. Gros. To wniosek ze zbieżności, a nie coś, co raport stwierdza, a raport i memorandum rozchodzą się w trzech miejscach:

• Przedziały. W raporcie dwóch i dwóch, w memorandum jeden i trzech.
• Kto widział ziemię. Raport mówi „we all saw the following sight” (wszyscy zobaczyliśmy to, co następuje), łącznie ze startem z lotniska. Memorandum mówi „Neither Senator Russell, Colonel Hathaway nor Mr. Efron saw any objects on the ground with the exception of the search light”, czyli ani senator Russell, ani pułkownik Hathaway, ani Mr. Efron nie widzieli na ziemi niczego poza reflektorem.
• Kto podniósł alarm. W raporcie wszedł mężczyzna z sąsiedniego przedziału i powiedział „Did you see that out there? I just saw a flying saucer.” (Widzieliście to? Właśnie widziałem latający spodek.) W memorandum senator, sam w swoim przedziale, powiadomił pozostałych. Da się to pogodzić tylko wtedy, gdy senator nie był sam.

Co CIA z tego wywnioskowała

Memorandum z 31 października podaje odczytanie CIA i na każdym kroku je zastrzega:

• „the only testimony which would support the existence of flying saucers or radically unconventional aircraft is that of Colonel Hathaway” (jedyną relacją wspierającą istnienie latających spodków albo radykalnie niekonwencjonalnych samolotów jest relacja pułkownika Hathawaya);
• „All other observations can probably be explained as steep climbing aircraft or missiles”, czyli wszystkie pozostałe obserwacje da się prawdopodobnie wyjaśnić jako strome wznoszenie samolotów lub pocisków;
• „Further discussions will probably be required before the matter can be completely resolved” (prawdopodobnie potrzebne będą dalsze rozmowy, zanim sprawa zostanie w pełni rozstrzygnięta);
• „the evidence does not appear sufficiently firm to warrant the conclusion that the Soviets have developed and have in operation a radically new type of aircraft”, czyli dowody nie wydają się dość mocne, by uzasadnić wniosek, że Sowieci opracowali i eksploatują samolot radykalnie nowego typu.

Zaczyna się od „Based on the interviews so far” (na podstawie dotychczasowych rozmów). To ocena tymczasowa, a w aktach nie ma niczego późniejszego.

Wcześniejsze memorandum ustawiło pytanie we własnych ramach. Przypominając, że grupa kierowana przez Dr. Robertsona zdołała „explain almost all the sightings” (wyjaśnić niemal wszystkie obserwacje) w Stanach Zjednoczonych, zastrzegało, że nawet jeśli obserwacje w Rosji się potwierdzą, „it should not be assumed that these unconventional aircraft have actually been flying around the U.S.”, czyli nie należy zakładać, że te niekonwencjonalne samoloty rzeczywiście latały nad Stanami. W tym samym memorandum zestawiło z obserwacjami akapit o Project „Y”, który „The USAF is supporting” (wspierają Siły Powietrzne USA) w Avro Aircraft Ltd. w Kanadzie „for the development of unconventional saucer-like aircraft”, czyli w celu opracowania niekonwencjonalnego samolotu w kształcie spodka.

Dlaczego ocena wypada nisko

Świadkowie dostają 3. Jeden z czterech jest opisany stopniem jako pułkownik. Akta nie podają żadnych innych kwalifikacji, a jedyne źródło, które opisują, autor raportu informacyjnego, „has had no technical training or experience in aviation matters”, czyli nie ma przygotowania technicznego ani doświadczenia lotniczego. Najwięcej kosztuje niezależność: senator powiedział pozostałym, zanim spojrzeli, a CIA zapisała, że wpłynęło to co najmniej na jedną relację.

Wielokanałowość dostaje 1, a radar, optyka i ślad fizyczny mają 0. W grę wchodził tylko wzrok, z jadącego pociągu, po zmroku albo o zmierzchu, i nikt nie zrobił zdjęcia. Żaden dokument nie podaje czasu trwania.

Dokumentacja dostaje 4: trzy dokumenty w ciągu sześciu tygodni od zdarzenia, napisane przez agencję, która rozmawiała ze świadkami, jeden opublikowany bez zaczernień, z rozumowaniem i jego zastrzeżeniami na papierze. Zatrzymuje się na 4, bo w aktach nie ma depeszy, od której zaczęło się dochodzenie, ani zapisów poszczególnych przesłuchań. Anomalność dostaje 2: jedna relacja, której CIA nie umiała wyjaśnić, wobec trzech, które jej zdaniem prawdopodobnie da się wyjaśnić. Dane dzisiaj dostają 2: trasa, stacja i godzina są znane, a niczego więcej nie da się sprawdzić.

Daje to ocenę ogólną 1,4, klasę D, głównie relacja, i status brak danych. CIA sama nazwała swoją ocenę tymczasową, a nic w aktach jej nie zamyka.

Co by to rozstrzygnęło

Depesza z Pragi C-103 z 13 października 1955 r. Na jej podstawie powstało wcześniejsze memorandum, a donosiła o „two flying saucers or disc-like unconventional aircraft”, czyli o dwóch latających spodkach albo dyskowatych niekonwencjonalnych samolotach. To pierwszy pisemny zapis obserwacji i nie ma go w aktach.

Cztery przesłuchania. Memorandum z 31 października streszcza „all four participants” (wszystkich czterech uczestników) w jednym akapicie. Osobne zapisy, jeśli istnieją, pokazałyby, co każdy powiedział, zanim streszczenie połączyło relacje, i czy źródłem raportu informacyjnego jest Mr. Gros.

Co startowało z tego lotniska tamtego wieczoru. Dziennik startów, zapis lotów albo jakakolwiek relacja ze strony radzieckiej sprawdziłyby wprost „steep climbing aircraft or missiles” z memorandum CIA i powiedziałyby, czy był jeden start, czy dwa.