Hessdalen

Czym jest raport z 1984 r.

„Project Hessdalen 1984 - Final Technical Report” Erlinga Stranda to zapis zimowej kampanii terenowej w dolinie. Jest podpisany „Erling Strand (sign.) 5 January 1985” i opublikowany na stronie projektu razem z aneksami: streszczeniem każdego zgłoszenia, zapisami radarowymi, odczytami analizatora widma i magnetometru oraz zdjęciami.

Nie jest to dokument państwowy i raport mówi, dlaczego: „As no official institutes with governmental support seemed to care about these unknown lights, five persons started their own project.”, czyli ponieważ żadna oficjalna instytucja z państwowym wsparciem nie wydawała się zainteresowana tymi nieznanymi światłami, pięć osób założyło własny projekt. Projekt miał pięcioosobowy komitet roboczy, komitet doradczy i miejscową grupę ekspertów „consisting of people from Norwegian Defence Research Establishment (NDRE), the University of Oslo and the University of Bergen” (złożoną z ludzi z norweskiego wojskowego instytutu badawczego NDRE, Uniwersytetu w Oslo i Uniwersytetu w Bergen). NDRE pomagał w „planning the field investigation, getting instruments, and discussion of the results” (planowaniu badań terenowych, zdobyciu przyrządów i omawianiu wyników). Prace terenowe wykonali ochotnicy „free of charge” (bezpłatnie), a projekt wspierały „UFO-Norway”, „UFO-Sweden” i „Föreningen för psykobiofysik”.

Tło według raportu: „In December 1981, unknown lights suddenly started to show up.” (w grudniu 1981 r. nagle zaczęły się pokazywać nieznane światła). Widywano je głównie wieczorem i w nocy, częściej zimą niż latem; „At the most, it could be seen about four times a day.” (najwyżej około czterech razy dziennie). Wiosną 1983 r. stały się znacznie rzadsze, a latem 1983 r. nie było żadnych zgłoszeń.

Kampania

Projekt „was born on 3 June 1983” (powstał 3 czerwca 1983 r.). Sejsmograf zainstalowano w dolinie 24 października 1983 r., a w styczniu 1984 r. biuletyn informacyjny z formularzem zgłoszenia trafił do 3300 gospodarstw. „The work in the field, with all the instruments, started on 21 January 1984, and ended on 26 February.” (praca w terenie ze wszystkimi przyrządami zaczęła się 21 stycznia 1984 r. i skończyła 26 lutego). Na weekend próbny przyjechało około 22 osób; między nim a głównym okresem, 11–26 lutego, bywało, że „only one or two people were on duty” (dyżur pełniła tylko jedna albo dwie osoby).

Kwaterą główną była przyczepa na Aspåskjølen, „with most of the instruments in it” (z większością przyrządów w środku); w głównym okresie stanowiska terenowe stały nad Hersjøen i na Litlfjellet. Przyrządy (rozdział 2): kamery z siatkami dyfrakcyjnymi do widm, sejsmograf, radar „Atlas 2000” o długości fali 3 cm i maksymalnym zasięgu 33 km, analizator widma od 150 kHz do 1250 MHz, magnetometr transduktorowy, laser 633 nm, trzy liczniki Geigera i dwa noktowizory na podczerwień.

Dolina według raportu leży „south-east of Trondheim, about 30 km northwest of the town Røros” (na południowy wschód od Trondheim, około 30 km na północny zachód od miasta Røros); ma „about 12 km long, and about 150 people live there” (około 12 km długości i mieszka w niej około 150 osób). Znacznik na mapie to punkt OpenStreetMap dla Hessdalen (węzeł 249179423), zaokrąglony przez nas do 62,79° N, 11,19° E; oznacza miejscowość, a nie pozycję światła ani stacji.

Co zarejestrowały przyrządy

Zgłoszenia. „During the project period in the field, from 21 January to 26 February, we obtained 188 reports on different lights.” (w czasie pracy w terenie, od 21 stycznia do 26 lutego, otrzymaliśmy 188 zgłoszeń o różnych światłach). Każde dostało ocenę od G1 do G10 za jakość zgłoszenia i od F1 do F10 za to, jak trudno znaleźć znane wyjaśnienie: „F1 marks with a hundred percent certainty that the light is known; i.e. an aeroplane.” (F1 oznacza, że ze stuprocentową pewnością światło jest znane, na przykład to samolot). Ocena była „a subjective decision, but it is made by two persons.” (decyzją subiektywną, ale podejmowaną przez dwie osoby). Tabela raportu zalicza 135 zgłoszeń, F1–F4, do kategorii „A known light” (znane światło), a 53, F5–F10, do „The Hessdalen Phenomenon” (zjawisko Hessdalen), według progu, który ustalił autor: „A report which has got an F5 or higher might be the Hessdals-phenomenon.” (zgłoszenie z oceną F5 lub wyższą może dotyczyć zjawiska Hessdalen). Wśród 188 są też „the reports that were written on planes too; 86.” (zgłoszenia, które dotyczyły samolotów; 86). Sześć zgłoszeń dostało F9 lub więcej, a to „too little to draw any conclusion about the nature of the light” (za mało, żeby wyciągnąć jakikolwiek wniosek o naturze światła).

Radar. „Totally, we have 36 radar recordings. Three of those were probably also seen as lights. All the others were not observed visually.”, czyli mamy łącznie 36 zapisów radarowych; trzy z nich prawdopodobnie widziano też jako światła, a wszystkich pozostałych nie obserwowano wzrokiem. Dziewięć razy echo dało się śledzić „travelling on a nearly straight line” (gdy poruszało się niemal po linii prostej); zdjęcia zrobione tam, gdzie radar coś pokazywał, „didn’t show anything unusual” (nie pokazały niczego niezwykłego). Radar był zwykle ustawiony na zasięg 5,5 km. Dwa echa sfotografowano na ekranie, a ekspert od radarów z NDRE powiedział o nich: „If this isn’t a reflection of a solid object, but only gas in the air, the gas has to be locally and strongly ionised. Otherwise, it wouldn’t give such a strong reflection”, czyli jeśli to nie odbicie od ciała stałego, tylko gaz w powietrzu, to ten gaz musi być miejscowo silnie zjonizowany, bo inaczej nie dawałby tak silnego odbicia. Dla jednej z trzech zbieżności, 27 stycznia, raport wylicza z dwóch ech odległych o 2,4 sekundy i około 20 km „a mean speed of about 8000 to 9000 m/s” (średnią prędkość około 8000–9000 m/s).

Widma. Z siedmiu filmów zrobionych przez siatki dyfrakcyjne cztery klatki pokazały jakieś widmo. Dwa wyraźne dotyczyły światła z oceną F5: „With other words; it might be a known light.” (innymi słowy, mogło to być znane światło). Jedno słabe, zbadane komputerowo na Uniwersytecie w Oslo, było „too weak to say what kind of spectrum it is” (zbyt słabe, żeby powiedzieć, jakie to widmo). Raport: „these pictures cannot be used as a proof that the Hessdals-phenomenon has a continuous spectrum.” (tych zdjęć nie można uznać za dowód, że zjawisko Hessdalen ma widmo ciągłe).

Pozostałe przyrządy. Sejsmograf nie zarejestrował żadnej miejscowej aktywności sejsmicznej: „Until now, we have not found any connection between the phenomenon and movements in the ground.” (dotąd nie znaleźliśmy żadnego związku między zjawiskiem a ruchami gruntu). Analizator widma zarejestrował „spikes” (piki) w odstępach około 80 MHz, nigdy w tym samym czasie co światło: „A natural explanation of these recordings, is noise from the radar” (naturalnym wyjaśnieniem tych zapisów są zakłócenia od radaru), choć ekran radaru nie pokazywał wtedy zakłóceń. Magnetometr wykazał „a correlation of about 40% with the pulsation-registrations” (około 40% zgodności z zapisami pulsacji) w ciągu czterech dni, z zastrzeżeniem, że „there is a possibility that there was a coincidence” (możliwe, że był to zbieg okoliczności). Laser skierowany dziewięć razy na migające światło osiem razy zmienił sposób migania. Liczniki Geigera i noktowizory niczego nie zarejestrowały, a żadne światło nie znalazło się bliżej niż 1 km od liczników.

Strona projektu pisze dziś: „During the 1984 field study, 53 phenomena were documented with instruments ranging from cameras and radar to magnetometers and infrared viewers” (w czasie badań terenowych w 1984 r. udokumentowano 53 zjawiska przyrządami, od kamer i radaru po magnetometry i noktowizory na podczerwień; strona główna, odczytana 16 października 2026 r.). W raporcie 53 to liczba zgłoszeń, którym autorzy dali ocenę F5 lub wyższą, a ze światłem zbiegły się trzy zapisy radarowe.

Co raport sam uznał za błędy

Rozdział 4 raportu omawia, „what we should have done differently” (co powinniśmy byli zrobić inaczej):

• Ludzie. „We did not have a continuous watch on all stations” (nie mieliśmy stałego dyżuru na wszystkich stanowiskach), a ekranów radaru i analizatora widma nie obserwowano przez cały czas, „mainly due to lack of personnel” (głównie z braku ludzi).
• Samoloty. Bez bezpośredniego połączenia ze stacją radarową obejmującą okolicę nie dało się odsiać samolotów, przez co wiele zgłoszeń dostało oceny między F2 a F8.
• Widma. „Many of the spectral films had too much noise; higher order spectra from known lights” (wiele filmów spektralnych miało za dużo zakłóceń: widm wyższych rzędów od znanych świateł), bo na kamerach zabrakło specjalnej przesłony; czasy naświetlania bywały za krótkie.
• Magnetometr. Nie było magnetometru do pulsacji, a szybki rejestrator był dostępny tylko od 11 do 14 lutego.
• Zdjęcia. „Some of the best pictures did not agree completely with the report.” (niektóre z najlepszych zdjęć nie zgadzały się w pełni ze zgłoszeniem).
• Awarie. „Many times during the project period, the cameras failed. This happened mostly when we needed them most.” (wiele razy w czasie projektu zawodziły kamery, najczęściej wtedy, gdy były najbardziej potrzebne). Inne przyrządy zawodziły „mainly because of bad power connection” (głównie przez złe podłączenie zasilania).

Wniosek mieści się w tych granicach: „We have not found out what this phenomenon is. That could hardly be expected either. But we know that the phenomenon, whatever it is, can be measured. Beside the light measurements, it can be ‚measured’ by radar and laser.”, czyli nie ustaliliśmy, czym jest to zjawisko, czego zresztą trudno było oczekiwać; wiemy jednak, że czymkolwiek jest, da się je zmierzyć, poza pomiarami światła także radarem i laserem.

Stacja od 1998 r.

Projekt opisuje się na swojej stronie jako „A non-profit volunteer Citizen Science organization” (ochotnicza organizacja nauki obywatelskiej non-profit), „Established in 1983 to study the phenomena and in 1998 The Blue Box was installed as the world’s first automated Anomaly Detection System.” (założona w 1983 r. do badania tych zjawisk; w 1998 r. zainstalowano Blue Box, według projektu pierwszy na świecie automatyczny system wykrywania anomalii). Transmituje na żywo obraz z kamer stacji i udostępnia ich zdjęcia w publicznym folderze (strona główna, odczytana 16 października 2026 r.).

Ta sama strona opisuje obserwację z 1 września 2026 r., z wyjazdu terenowego: „For the first time since the 2024 camera upgrade, a witness report could be verified through camera footage. A light has been seen (witness report below) which also appears (very small) on one of our cameras.”, czyli po raz pierwszy od modernizacji kamer w 2024 r. relację świadka dało się sprawdzić nagraniem z kamery: widziano światło, które widać też (bardzo małe) na jednej z kamer projektu.

Dlaczego taka ocena

Świadkowie: 3. Mieszkańcy doliny i ochotnicy, 188 zgłoszeń w pięć tygodni. Nie więcej: według samego raportu ocena zgłoszeń była subiektywna, a większość dotyczyła znanych świateł.

Radar: 3. 36 zapisów z datami i godzinami, dwa zdjęcia ekranu ocenione w NDRE i trzy zbieżności ze światłem. Nie więcej: 33 zapisom nie towarzyszyło żadne światło, ekranu nie obserwowano bez przerwy, a radar był zwykle ustawiony na 5,5 km.

Optyka: 2. Zdjęcia świateł i cztery klatki z widmami. Widma niczego nie rozstrzygają, a kamery zawodziły „mostly when we needed them most” (najczęściej wtedy, gdy były najbardziej potrzebne).

Ślad fizyczny: 0. Brak.

Wielokanałowość: 3. Oczy, kamery, radar, laser i magnetometr w tym samym miejscu i czasie; radar i oko spotkały się trzy razy.

Dokumentacja: 4. Datowany raport, którego aneksy wymieniają każde zgłoszenie i każdy zapis. Nie 5: to własny raport projektu, a niektóre z jego najlepszych zdjęć nie zgadzały się ze zgłoszeniami.

Anomalność: 3. Kilka świateł, których projekt nie umiał wyjaśnić, i silne echa radarowe bez widocznego światła; sam raport mówi, że nie ustalił, czym jest zjawisko.

Dane dzisiaj: 3. Raport i aneksy można przeczytać, a projekt udostępnia zdjęcia z kamer stacji w publicznym folderze. Zapisu magnetometru z 1984 r., „several meters long” (długiego na kilka metrów), w raporcie nie ma, a radar znamy z wykazu, rysunków i dwóch zdjęć.

Ocena łączna wynosi 2,6: klasa C, istotne luki.

Co by to rozstrzygnęło

• Zapis radaru i zapis kamery tego samego światła w tym samym czasie, z jego odległością; kampania z 1984 r. uzyskała to najwyżej trzy razy.
• Widma światła, którego projekt nie umiał wyjaśnić; raport miał nadzieję, „that we will succeed in taking a spectral picture of an F10-light next time” (że następnym razem uda się zrobić zdjęcie widma światła z oceną F10).
• To, czego wymaga sama praca z 2024 r.: „Further statistical examination of long-term geophysical records will be necessary for assuming a further accurate interpretation.” (do dokładniejszej interpretacji potrzebna będzie dalsza analiza statystyczna długoterminowych zapisów geofizycznych).
• Zapisy stacji, opublikowane razem z godzinami obserwacji, z którymi się je zestawia.